علائم خرابی ترموستات ماشین سنگین عبارتند از بالا رفتن ناگهانی آمپر آب، دیر گرم شدن موتور، نوسان نامنظم دما، جوش آوردن مایع خنک‌کننده و افزایش مصرف سوخت. مشاهده‌ی هر یک از این نشانه‌ها در کامیون، کشنده، لودر یا بیل مکانیکی، احتمال معیوب بودن ترموستات را مطرح می‌کند.
برخی از قطعات موتور ساده و کم‌هزینه‌اند، اما نقش بسیار مهمی بر عهده دارند. ترموستات یکی از همین قطعات است و وظیفه‌ی آن نگه داشتن دمای موتور در محدوده‌ی مناسب است. داغ شدن موتور هنگام کار امری طبیعی است، اما اگر دما از حد مجاز فراتر برود یا موتور هرگز به دمای کاری نرسد، قطعات داخلی آن به‌مرور آسیب می‌بینند. خرابی ترموستات ماشین سنگین در صورت تشخیص دیرهنگام می‌تواند به سوختن واشر سرسیلندر و حتی تعمیر کامل موتور منجر شود. برای جلوگیری از هزینه‌های سنگین تعمیرات، نشانه‌های خرابی این قطعه را بشناسید و پیش از خرید قطعات جایگزین، قیمت لوازم یدکی ماشین سنگین را بررسی کنید تا بتوانید با آگاهی بیشتر برای تأمین قطعات موردنیاز خود تصمیم بگیرید.
علائم خرابی ترموستات ماشین سنگین
ترموستات مانند یک دریچه عمل می‌کند. تا زمانی که موتور سرد است، بسته می‌ماند تا موتور سریع‌تر گرم شود و پس از رسیدن به دمای کاری باز می‌شود تا مایع خنک‌کننده به رادیاتور برسد. خرابی ترموستات در دو حالت رخ می‌دهد: گیر کردن در حالت باز یا گیر کردن در حالت بسته.
۱. گیر کردن ترموستات در حالت باز
وقتی ترموستات باز بماند، مایع خنک‌کننده از همان ابتدا در مدار بزرگ جریان می‌یابد و موتور به دمای ایده‌آل نمی‌رسد. این حالت در نگاه اول کم‌خطرتر به نظر می‌رسد، اما در بلندمدت خسارت جدی به همراه دارد. دیر گرم شدن موتور، افزایش مصرف سوخت، دود سفید یا خاکستری، ضعیف بودن بخاری کابین، کاهش عمر موتور از جمله مهمترین علائم آن هستند.
۲. گیر کردن ترموستات در حالت بسته
اگر ترموستات بسته بماند، مایع خنک‌کننده به رادیاتور نمی‌رسد و گرمای موتور تخلیه نمی‌شود. این حالت خطرناک‌تر است و باید فوراً به آن رسیدگی شود. بالا رفتن سریع و شدید دما، داغ بودن شیلنگ بالای رادیاتور و سرد ماندن شیلنگ پایین، جوش آوردن مایع خنک‌کننده، افت قدرت و لرزش موتور، صدای تق‌تق یا غرش، نوسان دما از جمله علائم این مسئله هستند.
در صورت مشاهده‌ی این علائم، باید بلافاصله ماشین را خاموش کرد و اجازه داد موتور خنک شود. ادامه‌ی کار می‌تواند به سوختن واشر سرسیلندر، تاب برداشتن سرسیلندر یا گیرپاژ موتور بینجامد.
اگر با عملکرد این قطعه آشنایی کافی ندارید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا ترموستات چیست و چطور کار می‌کند؟ را مطالعه کنید و سپس به ادامه‌ی این مطلب بازگردید.
عوامل خرابی ترموستات ماشین سنگین
شناخت عوامل خرابی ترموستات هم به تشخیص سریع‌تر مشکل کمک می‌کند و هم از تکرار آن جلوگیری می‌کند. مهمترین دلایل خرابی ترموستات در ماشین‌آلات سنگین به شرح زیر است:
نشت از هوزینگ
واشر هوزینگ ترموستات نقش کلیدی در آب‌بندی سیستم خنک‌کننده دارد. با کهنه یا خراب شدن این واشر، مایع خنک‌کننده نشت می‌کند، سطح آن کاهش می‌یابد و دمای موتور بالا می‌رود. تعویض به‌موقع واشر و استفاده از قطعه‌ی باکیفیت از این مشکل پیشگیری می‌کند.
زنگ‌زدگی و خوردگی
استفاده از آب معمولی به‌جای مایع خنک‌کننده‌ی استاندارد یا تعویض نکردن به‌موقع آن، باعث زنگ‌زدگی بدنه و فنر ترموستات می‌شود. نتیجه‌ی این امر گیر کردن دریچه یا خوردگی قطعات داخلی است.
رسوب
املاح آب و ذرات فرسایشی در مدار خنک‌کاری روی دریچه و المنت ترموستات می‌نشینند و حرکت آن را کند یا متوقف می‌کنند. برای پیشگیری، لازم است به‌صورت دوره‌ای از مواد رسوب‌زدا استفاده شود و مدار شست‌وشو گردد.
نصب اشتباه
نصب ترموستات در جهت نادرست، جا نیفتادن کامل آن در محفظه یا استفاده نکردن از واشر مناسب باعث نشتی و عملکرد نادرست می‌شود. اشتباه رایج دیگر، نصب ترموستاتی با دمای باز شدن پایین‌تر از حد استاندارد به این تصور است که موتور خنک‌تر می‌ماند و کمتر آسیب می‌بیند. این کار نه‌تنها فایده‌ای ندارد، بلکه زیان‌بار است. وقتی ترموستات زودتر از حد استاندارد باز شود، اتاقک احتراق به اندازه‌ی کافی گرم نمی‌شود، احتراق ناقص انجام می‌گیرد، قطعات داخل سیلندر دچار کربن‌گرفتگی می‌شوند، مصرف سوخت افزایش می‌یابد و آلایندگی بیشتر می‌شود.
علاوه بر موارد بالا، خرابی ترموستات کامیون ممکن است به‌دلیل کیفیت پایین قطعه، کار طولانی‌مدت زیر بار سنگین یا مخلوط کردن انواع مختلف مایع خنک‌کننده نیز رخ دهد.
روش تست و عیب‌یابی ترموستات ماشین سنگین
تست ترموستات یکی از اقدامات مهم در نگهداری ماشین است و کمک می‌کند پیش از بروز مشکلات بزرگ‌تر، از سلامت این قطعه اطمینان حاصل شود.
بررسی با دماسنج و شیلنگ‌های رادیاتور
این روش ساده‌ترین تست اولیه است و نیازی به باز کردن قطعه ندارد: موتور را در حالت سرد روشن کنید و عقربه‌ی دما را زیر نظر بگیرید. شیلنگ بالای رادیاتور را با احتیاط و با دست یا دماسنج لیزری بررسی کنید. تا زمانی که موتور به دمای باز شدن ترموستات نرسیده، این شیلنگ باید نسبتاً سرد بماند. به محض رسیدن به آن دما، شیلنگ باید ناگهان داغ شود. این یعنی ترموستات باز شده است.
اگر شیلنگ خیلی زود داغ شود، احتمالاً ترموستات در حالت باز گیر کرده است. اگر موتور داغ شود ولی شیلنگ بالایی سرد بماند، ترموستات در حالت بسته گیر کرده است. شیلنگ‌های بادکرده یا کهنه نیز میتوانند موجب نشتی و کاهش سطح مایع شوند، بنابراین وضعیت ظاهری آن‌ها را هم بررسی کنید.
آزمون داخل آب گرم
برای اطمینان بیشتر، ترموستات را از موتور خارج کنید و آزمون زیر را انجام دهید: ترموستات را با نخ به یک دماسنج آشپزخانه (تا ۱۱۰ درجه) ببندید و داخل قابلمه‌ی آب بیندازید، به‌طوری که به کف قابلمه برخورد نکند. آب را به‌آرامی گرم کنید. در دمایی که روی بدنه‌ی ترموستات حک شده است (معمولاً بین ۸۰ تا ۹۵ درجه‌ی سانتی‌گراد)، دریچه باید شروع به باز شدن کند. حدود ۱۰ تا ۲۰ درجه بالاتر، دریچه باید به‌طور کامل باز شود. پس از برداشتن قابلمه از روی حرارت و سرد شدن آب، دریچه باید دوباره کاملاً ببندد.
اگر دریچه اصلاً باز نشد، ترموستات ماشین سنگین در حالت بسته گیر کرده است. اگر از ابتدا باز بود یا پس از سرد شدن نبست، در حالت باز گیر کرده است. در هر دو حالت ترموستات قابل تعمیر نیست و باید تعویض شود.
تفاوت علائم ترموستات با علائم خرابی پمپ آب یا رادیاتور
بالا رفتن دما همیشه به ترموستات مربوط نیست. برای عیب‌یابی دقیق‌تر، جدول زیر را ملاحظه کنید:
| نشانه | ترموستات | پمپ آب | رادیاتور |
|---|---|---|---|
| بالا رفتن سریع دما | بله | بله | بله |
| دیر گرم شدن موتور | بله | خیر | خیر |
| شیلنگ بالا داغ و پایین سرد | بله | گاهی | معمولا خیر |
| نوسان آمپر آب | بله | گاهی | خیر |
| صدای غیرعادی از جلوی موتور | خیر | بله | خیر |
| نشتی مایع خنک‌کننده | کم | از محل پمپ | از بدنه یا دریچه رادیاتور |
| تغییر رنگ مایع خنک کننده | بله | گاهی | بله |
| بله | بله | خیر | خیر |
| ضعیف شدن بخاری | بله | بله | گاهی |
اگر دما بالا می‌رود و صدای غیرعادی از ناحیه‌ی پمپ شنیده می‌شود، ابتدا پمپ آب را بررسی کنید. اگر رادیاتور نشتی یا گرفتگی ظاهری دارد، مشکل از رادیاتور است. در سایر موارد، ترموستات نخستین مظنون است.
روش نگهداری ترموستات
با رعایت چند اقدام ساده می‌توان عمر ترموستات را افزایش داد: تعویض به‌موقع مایع خنک‌کننده، شست‌وشو و رسوب‌زدایی دوره‌ای برای جلوگیری از گرفتگی و خوردگی مدار.تعویض ترموستات همزمان با سرویس‌های بزرگ، بازرسی هوزینگ و واشر، بررسی شیلنگ‌های رادیاتور، توجه به آمپر آب و
نصب صحیح.
در هنگام خرید ترموستات به چه نکاتی توجه کنیم؟
در صورای که قصد خرید ترموستات ماشین سنگین را دارید، پیش از اقدام لازم است به چند نکته توجه فرمایید: سازگاری با مدل موتو، دمای باز شدن، کیفیت ساخت، برند و اصالت قطعه، تهیه واشر یا اورینگ نو و قیمت مناسب. این موارد میتوانند به شما در تهیه قطعه ای مناسب کمک کرده و در نهایت منجر به رضایت شما در امر خرید شود.
ترموستات دوقلو اسکانیا 75 درجه - کد: 2159 75
ترموستات اسکانیا ماهله 75 و 80 درجه - کد: TX32 75 80
