فن وسیله‌ای است که برای پایین آوردن دمای موتور استفاده می‌شود. وقتی فن کامیون به صورت یکسره کار می‌کند معمولاً مشکلی وجود دارد. بالا رفتن دمای موتور، خرابی سنسور دمای آب، خرابی ترموستات، کمبود مایع خنک‌کننده و ایراد در رله فن و سیم‌کشی از دلایل یکسره کار کردن فن کامیون هستند. گاهی هم فن بعد از خاموش شدن ماشین کار می‌کند که در بعضی مدل‌ها طبیعی است؛ اما اگر کار کردن فن بی‌وقفه ادامه پیدا کند یا موتور بیش از حد داغ شود، می‌تواند نشانه وجود مشکل فنی باشد. در این مقاله به بررسی یکی از انواع سنسورهای کامیون، یعنی نقش سنسور دمای آب، علت‌های کار کردن یکسره فن کامیون، و روش‌های تشخیص این مشکل را بررسی می‌کنیم.
سنسور گیربکس تراکسون ZF - کد: 0501340705
سنسور جرم ورودی هوا مان سنسور صلیبی مان - کد: 0538009203
سنسور سرعت گیربکس اسکانیا 4 فیش تخت - کد: 1853436
فن کامیون چگونه کنترل می‌شود؟
فن خنک‌کننده به همراه رادیاتور، پمپ آب و ترموستات از اجزای اصلی سیستم خنک‌کاری موتور هستند. رادیاتور مسئول انتقال گرمای مایع خنک‌کننده به محیط است، ترموستات مسیر گردش مایع را براساس دمای موتور تنظیم می‌کند و پمپ آب نیز مایع خنک‌کننده را در موتور و رادیاتور به گردش درمی‌آورد. وقتی موتور روشن می‌شود، گرمای زیادی تولید می‌کند و فن با عبور دادن هوا از میان پره‌های رادیاتور، به کاهش دمای آن کمک می‌کند. نحوه کنترل فن در کامیون‌ها به نوع سیستم خنک‌کاری بستگی دارد. در برخی مدل‌ها کلاچ فن متناسب با دمای هوا و شرایط موتور درگیر می‌شود و در مدل‌های مجهز به فن برقی، ECU با دریافت اطلاعات سنسورها زمان روشن و خاموش شدن فن را مدیریت می‌کند.
سنسور دمای آب چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟
سنسور دمای آب کامیون یا فشنگی آب، قطعه‌ای است که دمای مایع خنک‌کننده را اندازه‌گیری می‌کند و اطلاعات آن را به واحد کنترل الکترونیکی خودرو (ECU) می‌فرستد. ECU با استفاده از این اطلاعات، عملکرد بخش‌های مختلف موتور و سیستم خنک‌کاری را مدیریت می‌کند. برای مثال، سنسور دمای آب بنز و فشنگی آب آلومینیومی مان گازسوز از قطعاتی هستند که برای پایش دمای مایع خنک‌کننده در کامیون‌های این برندها استفاده می‌شوند. سنسورهای ماشین سنگین نقش مهمی در جلوگیری از افزایش بیش از حد دمای موتور دارند؛ زیرا کامیون‌ها معمولاً تحت فشار کاری بالا و در مسیرهای طولانی فعالیت می‌کنند.
از مهم‌ترین وظایف سنسور دمای آب می‌توان به نمایش دمای موتور روی آمپر، ارسال اطلاعات دما به ECU، کمک به تنظیم پاشش سوخت و مشارکت در کنترل عملکرد فن خنک‌کننده اشاره کرد. البته باید توجه داشت که سنسور دمای آب با فشنگی یا سنسور منبع آب تفاوت دارد؛ قطعاتی مانند فشنگی منبع آب یاوران مان، سنسور منبع آب مان پلاستیکی و فشنگی منبع آب مان معمولاً برای پایش سطح مایع خنک‌کننده در مخزن به کار می‌روند، نه اندازه‌گیری دمای آن. بنابراین، هنگام خرید این قطعات باید به نوع سنسور، مدل کامیون و کاربرد آن توجه کنید.
دلیل کار کردن یکسره فن کامیون چیست؟
کار کردن یکسره فن کامیون به دلایل مختلفی اتفاق می‌افتد که در ادامه مهم‌ترین آن‌ها را بررسی می‌کنیم.
خرابی سنسور دمای آب
این سنسور دمای مایع خنک‌کننده را اندازه‌گیری می‌کند. با خرابی سنسور دمای آب، اطلاعات به‌صورت اشتباه یا نامعتبر به کامپیوتر خودرو ارسال می‌شود و ممکن است ECU برای جلوگیری از داغ شدن موتور، فن را برای مدت بیشتری روشن نگه دارد.
روشن ماندن فن از لحظه استارت، حتی در هوای سرد، نمایش غیرعادی دمای موتور روی آمپر، روشن شدن چراغ چک و ثبت خطای مربوط به سنسور دما در دستگاه دیاگ از نشانه‌های احتمالی خرابی این قطعه هستند. در بعضی خودروها افزایش مصرف سوخت نیز ممکن است اتفاق بیفتد.
البته این علائم به‌تنهایی خرابی سنسور را تأیید نمی‌کنند؛ زیرا قطعی سیم‌کشی، خرابی سوکت یا اختلال در مدار فرمان نیز می‌تواند رفتار مشابهی ایجاد کند.
گرم‌شدن واقعی موتور
وقتی در شرایط مختلف مانند کار کردن طولانی موتور، گرم شدن هوا، رانندگی در سربالایی، ترافیک سنگین و استفاده زیاد از کولر دمای موتور بالا می‌رود، فن شروع به کار می‌کند تا موتور خنک شود. مهم‌ترین دلایل افزایش دمای موتور عبارت‌اند از:
- کمبود مایع خنک‌کننده یا نشتی آن
- گرفتگی رادیاتور
- اختلال در عملکرد واترپمپ
- خرابی ترموستات
- وجود هوا در مدار خنک‌کاری
- گرفتگی مسیرهای گردش مایع خنک‌کننده
خرابی ترموستات ماشین سنگین می‌تواند مانع گردش صحیح مایع خنک‌کننده شود و باعث افزایش دمای موتور شود. همچنین اختلال در عملکرد واتر پمپ ماشین سنگین باعث می‌شود مایع خنک‌کننده به‌درستی در مدار گردش نکند. هر دو مشکل می‌توانند باعث افزایش فشار حرارتی موتور و فعالیت طولانی‌تر فن شوند.
در این حالت باید کامیون را در محل امن متوقف کرد و اجازه داد موتور خنک شود. هنگام داغ بودن موتور، درِ رادیاتور یا مخزن تحت فشار را باز نکنید؛ زیرا خروج بخار و مایع داغ می‌تواند باعث سوختگی شود.
خرابی کلاچ فن، رله یا سیم‌کشی
رله یک قطعه الکتریکی است که جریان موردنیاز فن را قطع و وصل می‌کند. اگر این قطعه خراب شود یا کنتاکت‌های آن در حالت وصل گیر کنند، فن به کار خود ادامه می‌دهد. برای تشخیص خرابی این قطعات حتماً باید به متخصص مراجعه کرد.
در کامیون‌های مجهز به کلاچ فن ویسکوز، خرابی این قطعه ممکن است باعث درگیر ماندن دائمی فن و چرخش آن با دور بالا شود. همچنین اتصال کوتاه سیم‌کشی یا اختلال در مدار فرمان می‌تواند مانع خاموش شدن فن برقی شود. قطع کردن خودسرانه برق فن نیز توصیه نمی‌شود؛ زیرا ممکن است سیستم خنک‌کاری از کار بیفتد و موتور بیش از حد داغ شود.
گرمای هوا، بار سنگین و کولر
دمای بالای محیط، حمل بار سنگین و رانندگی طولانی در مسیرهای سربالایی باعث افزایش فشار کاری موتور و تولید گرمای بیشتر می‌شوند. در چنین شرایطی فن برای حفظ دمای مناسب موتور، مدت بیشتری روشن می‌ماند. استفاده از کولر نیز در برخی کامیون‌ها می‌تواند باعث افزایش فعالیت فن شود. بنابراین اگر دمای موتور در محدوده مجاز قرار دارد و فن متناسب با شرایط کاری روشن می‌شود، لزوماً نشانه خرابی نیست.
علامت‌ها و علت‌های محتمل خرابی فن کامیون
برای تشخیص علت کار کردن یکسره فن کامیون، باید به وضعیت آمپر آب، زمان روشن شدن فن و علائم همراه توجه کرد. بعضی نشانه‌ها به خرابی سنسور دمای آب اشاره دارند، در حالی که برخی دیگر می‌توانند ناشی از افزایش واقعی دمای موتور یا ایراد در قطعات الکتریکی و مکانیکی فن باشند. جدول زیر رایج‌ترین علائم و علت‌های احتمالی آن‌ها را نشان می‌دهد.
| علامت | علت محتمل |
|---|---|
| فن روشن، دماسنج داشبورد طبیعی یا پرش‌دار | خرابی سنسور دمای آب یا سیم‌کشی |
| فن روشن، دماسنج بالا | گرم‌شدن واقعی؛ مایع کم، ترموستات یا رادیاتور |
| فن روشن و صدای زیاد حتی در موتور سرد | قفل‌شدن کلاچ فن یا رله |
| چراغ چک و ورود به حالت اضطراری | خطای سنسور؛ با دیاگ مشخص می‌شود |
جمع‌بندی
کار کردن یکسره فن کامیون می‌تواند ناشی از خرابی سنسور دمای آب، افزایش دمای موتور یا ایراد در کلاچ فن و رله باشد. تشخیص به‌موقع علت این مشکل از آسیب به موتور جلوگیری می‌کند. برای خرید انواع سنسورهای ماشین سنگین به دسته محصولات یکتاپارت مراجعه کنید.
