روان‌کاری مناسب، شرط اصلی سلامت موتور دیزلی در کامیون‌ها، اتوبوس‌ها و ماشین‌آلات سنگین است و این روان‌کاری به فشار کافی روغن وابسته است. سنسور فشار روغن ماشین سنگین قطعه‌ای است که فشار روغن موتور را پایش میکند و اطلاعات آن را به راننده یا واحد کنترل الکترونیکی (ECU) می‌رساند. این سنسور یکی از اجزای مهم در مجموعه‌ی انواع سنسور ماشین سنگین است. در ادامه مطلب به معرفی و بررسی این سنسور پرداخته میشود.
سنسور فشار روغن چیست؟
سنسور فشار روغن که در بازار به «فشنگی روغن» یا «فشنگی روغن کامیون» هم معروف است، روی مدار روغن موتور نصب میشود و فشار روغن را پایش میکند. طراحی و شکل این قطعه در هر کامیون متفاوت است؛ برای نمونه سنسور فشار روغن بنز با توجه به مدل موتور، نوع و اتصال مخصوص به خود را دارد. این قطعه دو شکل کلی دارد:.
سوئیچ فشار روغن: افت فشار را تشخیص می‌دهد و مدار چراغ هشدار را فعال میکند، ولی مقدار دقیق فشار را نشان نمی‌دهد.
فرستنده فشار روغن: مقدار فشار را به‌صورت سیگنال الکتریکی برای نشانگر یا ECU می‌فرستد.
سنسور فشار روغن چه وظیفه‌ای دارد؟
همانطور که پیشتر اشاره شد این قطعه مانند یک نگهبان عمل میکند: وقتی فشار روغن از حد مجاز سازنده پایین‌تر بیاید، سیگنال لازم را به ECU یا مدار چراغ هشدار می‌فرستد تا چراغ روغن روشن شود. در این حالت راننده باید در اولین فرصت خودرو را در محل ایمن متوقف کند و علت را بررسی کند. نکته‌ی مهم این است که سنسور خودش فشار روغن را تنظیم نمی‌کند. فشار روغن حاصل کار پمپ روغن، وضعیت و کیفیت روغن و سلامت یاتاقان‌ها و مجاری موتور است؛ سنسور فقط این فشار را حس و گزارش میکند. در بسیاری از سنسورها، عنصر حساس داخلی (مانند دیافراگم انعطاف‌پذیر) با تغییر فشار حرکت میکند و این حرکت به تغییر در مدار الکتریکی تبدیل میشود.
مراحل کلی عملکرد سنسور فشار روغن
عملکرد سنسور فشار روغن از لحظه‌ای شروع میشود که موتور روشن میشود و پمپ روغن به کار می‌افتد. پمپ روغن، روغن را به مجاری و مسیرهای روان‌کاری موتور می‌فرستد و در نتیجه‌ی این جریان، فشار روغن ایجاد میشود. سنسور که روی مدار روغن موتور نصب شده است، این فشار را حس میکند و تغییرات آن را به‌طور مداوم زیر نظر دارد.
در مرحله‌ی بعد، سنسور تغییرات فشار را به سیگنال الکتریکی، مانند ولتاژ یا تغییر مقاومت، تبدیل میکند و آن را به ECU یا نشانگر داشبورد می‌رساند. نوع سیگنال به طراحی سنسور بستگی دارد: سوئیچ فشار فقط وضعیت فشار را در سطح هشدار اعلام میکند، اما فرستنده‌ی فشار مقدار فشار را به‌صورت پیوسته منتقل میکند.
اگر فشار روغن به زیر حد مجاز سازنده برسد، چراغ هشدار روغن روی داشبورد روشن میشود تا راننده از وضعیت مطلع شود. در این حالت باید خودرو را در اولین فرصت در محل ایمن متوقف کرد و پیش از ادامه‌ی حرکت، علت افت فشار را بررسی نمود.
در برخی موتورها، ECU علاوه بر روشن کردن چراغ هشدار، به افت فشار واکنش نشان می‌دهد. این واکنش ممکن است ثبت خطا در حافظه‌ی ECU یا محدود کردن توان و دور موتور برای جلوگیری از آسیب باشد. وجود و نوع این قابلیت به مدل موتور بستگی دارد.
همچنین اگر علاقه مند به آشنایی با انواع سنسور ماشین سنگین هستید، روی لینک کلیک کنید.
علائم خرابی سنسور فشار روغن
خرابی سنسور فشار روغن معمولاً با یک یا چند مورد از نشانه‌های زیر خود را نشان می‌دهد:
روشن ماندن یا چشمک‌زدن چراغ روغن با وجود سطح روغن مناسب
این شایع‌ترین علامت است. اگر سطح روغن نرمال باشد و پمپ روغن هم سالم به نظر برسد، ولی چراغ روغن دائم یا چشمک‌زن روشن بماند، سنسور یا مدار آن مشکوک است.
نوسان یا نمایش نادرست نشانگر فشار روغن
در خودروهایی که علاوه بر چراغ هشدار، گیج یا نشانگر فشار روغن هم دارند، عقربه ممکن است بدون دلیل مشخص بالا و پایین برود یا عددی غیرمنطقی نشان دهد. این موضوع می‌تواند نشانه‌ی ارسال سیگنال نادرست به ECU یا نشانگر باشد.
روشن و خاموش شدن نامنظم چراغ روغن
اگر چراغ در دور آرام موتور روشن شود و با بالا رفتن دور خاموش شود (یا برعکس)، علت می‌تواند خرابی سنسور یا ضعف واقعی پمپ روغن باشد. برای تفکیک این دو، باید فشار واقعی با گیج مکانیکی اندازه‌گیری شود.
روشن نشدن چراغ روغن هنگام باز کردن سوئیچ
معمولاً چراغ روغن پیش از استارت و با باز شدن سوئیچ برای چند ثانیه روشن میشود. اگر این اتفاق نیفتد، ابتدا لامپ یا مدار نشانگر پشت داشبورد را بررسی کنید. اگر آن‌ها سالم بودند، ممکن است سنسور در حالت قطع گیر کرده باشد و نیاز به بررسی یا تعویض داشته باشد.
نشت روغن از محل نصب سنسور
خرابی واشر، آب‌بندی ضعیف یا ترک در بدنه‌ی سنسور می‌تواند باعث نشت روغن شود. این نشتی علاوه بر کثیفی اطراف سنسور، ممکن است عملکرد آن را هم مختل کند.
دلایل خرابی سنسور فشار روغن
سنسور فشار روغن مانند هر قطعه‌ی دیگری عمر مفید محدودی دارد و به دلایل مختلفی ممکن است عملکرد درستش را از دست بدهد. رایج‌ترین دلایل عبارت‌اند از:
آلودگی و گرفتگی
رسوب و لجن ناشی از روغن کهنه یا سوخته می‌تواند مسیر ورودی سنسور را مسدود کند و مانع از اندازه‌گیری دقیق فشار شود.
نشت روغن
با گذشت زمان، آب‌بندی سنسور (مانند واشر یا اورینگ) ضعیف میشود و روغن از اطراف آن نشت میکند. این نشتی علاوه بر کثیف کردن محیط اطراف، می‌تواند عملکرد سنسور را هم مختل کند.
فرسودگی داخلی
عناصر حساس و قطعات مکانیکی داخل سنسور (مانند دیافراگم) به مرور زمان و در اثر فشار و دمای بالا فرسوده میشوند و دقت و حساسیت خود را از دست می‌دهند.
مشکلات الکتریکی
قطعی یا اتصالی در سیم‌کشی، خرابی سوکت و کانکتور یا آسیب به مدار داخلی سنسور می‌تواند باعث ارسال سیگنال نادرست یا قطع کامل سیگنال شود.
تفاوت خرابی سنسور با افت واقعی فشار روغن
هشدار روغن را هرگز بدون بررسی نادیده نگیرید. در موتور ماشین‌های سنگین، افت واقعی فشار می‌تواند در مدت کوتاهی به یاتاقان‌ها و قطعات داخلی آسیب جدی بزند.
نشانه‌هایی که بیشتر به خرابی سنسور اشاره دارند:
روشن ماندن چراغ روغن با وجود سطح روغن کافی، روشن نشدن چراغ هنگام باز کردن سوئیچ، نشت روغن از محل رزوه یا آب‌بندی سنسور از نشانه
دلایل رایج افت واقعی فشار روغن:
کمبود روغن یا استفاده از روغن آلوده و نامناسب، خرابی پمپ روغن، فرسودگی یاتاقان‌ها یا گرفتگی فیلتر و مجاری روغن، گرمای بیش‌ازحد موتور به‌دلیل مشکل سیستم خنک‌کاری از رایج‌ترین دلایل افت فشار روغن هستند.
روش بررسی و تعویض سنسور روغن ماشین سنگین
تست با مولتی‌متر (مخصوص سوئیچ فشار روغن)
موتور کامیون را خاموش و کانکتور سنسور را جدا کنید.
مولتی‌متر را روی حالت پیوستگی بگذارید؛ یک پراب را به پایه‌ی سنسور و دیگری را به بدنه‌ی موتور بزنید.
با موتور خاموش (فشار صفر)، مدار معمولاً وصل است و بوق می‌دهد.
با روشن شدن موتور و ایجاد فشار، مدار باید قطع شود [طبق نوع سوئیچ تأیید شود].
اگر در هر دو حالت وضعیت تغییر نکند، سنسور مشکوک است؛ سیم‌کشی را هم بررسی کنید. برای فرستنده‌ی آنالوگ، مقاومت یا ولتاژ باید با جدول سازنده مقایسه شود.
گیج فشار مکانیکی (مطمئن‌ترین روش)
سنسور را باز و گیج را به‌جای آن ببندید.
موتور را تا دمای کاری گرم کنید.
فشار را در دور آرام و دورهای بالاتر بخوانید.
مقدار را با مشخصات سازنده‌ی همان موتور مقایسه کنید.
اگر فشار در محدوده‌ی مجاز بود ولی چراغ روشن ماند، سنسور یا مدار آن مشکوک است. اگر فشار پایین بود، پمپ روغن، یاتاقان‌ها و مجاری روغن را بررسی کنید.
راهنمای خرید سنسور فشار روغن
نکات مهم در انتخاب سنسور فشار:
۱ـ اهمیت سنسور فشار روغن در خودرو: این سنسور اطلاعات دقیقی در مورد فشار روغن موتور فراهم میکند که برای حفظ سلامت قطعات داخلی موتور بسیار مهم است.
۲ـ انواع سنسورهای فشار روغن: به دو دسته تقسیم میشن :
۱ـ آنالوگ: معمولا یک خروجی ولتاژ متغیر دارن که متناسب با فشار روغن تغییر میکند و به نشانگرهای عقربه ای ارسعمیشود
۲ـ دیجیتال: دارای خروجی دیجیتال است و اطلاعات را بصورت سیگنال الکترونیکی به ESU منتقل می‌کنند
۳ـ دقت و حساسیت سنسور: سنسور باید دقت بالا داشته باشد و کوچکترین تغییرات فشار روغن را تشخیص و به راننده اطلاع دهد. سنسور با دقت پایین ممکنه فشار واقعی روغن را بیشتر یا کمتر از مقدار واقعی نشان دهد و این امر باعث اتصمیم گیری اشتباه راننده میشود .
۴ـ مقاومت در برابر فشار: این سنسور در معرض شرایط سخت کاری قرار دارد، بنابراین مقاومت سنسور در برابر دما و فشار، در انتخاب آن یک عوامل بسیار کلیدی است
۵ـ کیفیت ساخت و قطعات داخلی: کیفیتش اهمیت بسیاری داره ، چون با کیفیت پایین دارای قطعات ضعیف هستند و در مدت کوتاهی خراب میشوند و با کیفیت بالا دوام و عملکرد بهتری دارند
۶ـ سازگاری با خودرو و سیستم ECU: یکی دیگر از نکات مهم همین سازگاری با سیستم ECU خودرو است . اگه سازگار نباشه ، باعث اختلال در عملکرد موتور با نمایش نادرست فشار روغن میشود.
۷ـ نصب و خدمات پس از فروش: نصب درست اهمیت بسیاری دارد چون نصب نادرست باشه خوانش غلط فشار روغن یا حتی خرابی سنسور میشه.
۸ـ قیمت و ارزش اقتصادی سنسور: قیمت این سنسور بستگی به عوامل مختلفی دارد که شامل: برند، کیفیت ساخت، نوع سنسور و خدمات پس از فروش. سنسورهای با کیفیت بالا ممکنه هزینه اولیه بالایی داشته باشه اما در دراز مدت باعث کاهش هزینه‌های تعمیرات موتور افزایش طول عمر آن میشه.
برای اطمینان از کیفیت و دقت سنسور از سنسورهای اورجینال و با گواهینامه استاندارد استفاده شود
سنسور گیربکس تراکسون ZF - کد: 0501340705
سنسور جرم ورودی هوا مان سنسور صلیبی مان - کد: 0538009203
سنسور سرعت گیربکس اسکانیا 4 فیش تخت - کد: 1853436
جمع‌بندی
تأکید بر تشخیص علت هشدار پیش از تعویض و معرفی مسیر مشاهده محصولات. سنسور فشار روغن را میتوان چشم هوشمند موتور دانست. قطعه ای که با پایش مداوم فشار روغن از خسارات جدی جلوگیری میکند. توجه به سلامت این سنسور و استفاده از قطعات اصلی راهی ساده اما حیاتی برای حفظ موتورهای خودرو است.
